Dysleksja w pytaniach i odpowiedziach

mgr Renata Wołowiec

 

1. Przyczyny występowania dysleksji u dzieci

Trudności w nauce czytania i pisania mogą mieć wiele przyczyn . Jedną z nich jest opóźnienie rozwoju umysłowego, o zróżnicowanym stopniu, kolejnymi zaniedbanie środowiskowe , błędy dydaktyczne szkoły , zaburzenia lateralizacji, orientacji przestrzennej, Trudności w czytaniu i pisaniu mają również dzieci z wadami wzroku , słuchu , porażeniem lub niedokształceniem narządów ruchu , a także dzieci niedojrzałe emocjonalnie i społecznie .
Oddzielna grupę stanowią dzieci dyslektyczne, u których trudności powstają na tle wybiórczych zaburzeń rozwoju niektórych funkcji psychomotorycznych. Za specyficzne trudności w czytaniu i pisaniu odpowiedzialne są nie tylko zaburzenia funkcji percepcyjno – motorycznych , lecz także zaburzenia koordynacji tych funkcji, określane mianem zaburzeń integracji percepcyjno – motorycznej.
W literaturze prezentowane są następujące koncepcje etiologiczne dotyczące dysleksji :
1.Koncepcja genetyczna upatruje przyczynę dysleksji w zmianach w centralnym układzie nerwowym. Czynnikiem patogennym są w tym przypadku patologiczne geny przekazywane z pokolenia na pokolenie.
2. Koncepcja organiczna upatruje przyczynę dysleksji w organicznym mikrouszkodzeniu struktury tych okolic mózgu, które są odpowiedzialne za czynności czytania i pisania w okresie prenatalnym i okołoporodowym. Badania potwierdzają, że dysleksja częściej występuje u wcześniaków, u dzieci u których wystąpiło niedotlenienie ( zamartwica) w okresie okołoporodowym i w pierwszych miesiącach życia

3. Koncepcja hormonalna uznaje , że przyczyną dysleksji jest nadprodukcja testosteronu – hormonu męskiego w okresie prenatalnym. Zjawisko to występuje przede wszystkim u chłopców co powoduje opóźnienie procesu kształtowania się mowy we wczesnym dzieciństwie oraz trudności w czytaniu i pisaniu w wieku szkolnym.
4. Koncepcja opóźnionego dojrzewania centralnego układu nerwowego. Według tej koncepcji istotą dysleksji jest opóźnienie rozwoju poszczególnych funkcji percepcyjno – motorycznych uwikłanych w proces pisania i czytania oraz zakłócenia w zakresie współpracy tych funkcji ( integracja percepcyjno – motoryczna)

 

2 Typy dysleksji.
Pojęcia specyficznych trudności w uczeniu się
Dysleksja (rozwojowa ): trudności w czytaniu, często powiązane z trudnościami w pisaniu
Dysortografia: trudności w opanowaniu poprawnej pisowni (chodzi o wszelkiego rodzaju odstępstwa od poprawnego zapisu, nie tylko o błędy ortograficzne)
Dysgrafia: trudności w opanowaniu kaligrafii (niski poziom graficzny pisma, tzw. brzydkie, niekaligraficzne pismo)
Stosuje się też terminy: pseudodysleksja i hiperdysleksja.
Dyskalkulia: trudności w rachowaniu i opanowaniu zwykłej arytmetyki i algebry. Przypadki czystej dyskalkulii przy braku innych objawów dysleksji są bardzo rzadkie (poniżej 1%). U dyslektyków z zaburzeniami percepcji wzrokowej występują poważne trudności w nauce geometrii. Uczniowie tacy zadania z treścią potrafią rozwiązać w pamięci, ale nie potrafią swojego rozwiązania przelać na papier.

Jak często występuje dysleksja.
Wyniki badań przeprowadzonych w Polsce wskazują , że 10-15% badanej populacji z niższych klas szkół podstawowych ma , specyficzne trudności w nauce czytania i pisania . Określenie „specyficzne” stosowane jest dla podkreślenia charakteru trudności o ograniczonym , wąskim zakresie , które występują u dzieci o prawidłowym rozwoju umysłowym , co odróżnia je od uogólnionych trudności w nauce u dzieci opóźnionych w rozwoju umysłowym.

 

3. Jak rozpoznać u dziecka dysleksje?
Już w wieku przedszkolnym ( 3-5 lat ) można wyróżnić następujące objawy
„ ryzyka dysleksji ” :
- opóźniony rozwój ruchowy , trudności z utrzymywaniem równowagi , koordynacją ruchów , niechęć do zabaw ruchowych ,
- mała sprawność ruchowa rąk podczas czynności samoobsługowych , rysowania ( rysunki na słabym poziomie , niechęć do rysowania ) ,
- opóźniony rozwój mowy , trudności z wypowiadaniem złożonych słów, zapamiętywaniem nazw lub szeregów nazw np. : pór roku , posiłków .

U dzieci w wieku 6-7 lat o specyficznych trudnościach w czytaniu i pisaniu mogą świadczyć :
- trudności z wymową ( przekręcanie słów ) , wadliwa wymowa , błędy gramatyczne ,
- trudności z zapamiętaniem wierszyków i piosenek ,
- trudności z odróżnieniem podobnych głosek , z wydzieleniem sylab i głosek ze słów oraz łączeniem ich w słowa ( analizą i syntezą sylabową i głoskową)
- niechęć do rysowania , trudności z odtwarzaniem figur , wzorów i „szlaczków ‘’ ,
- trudności z układaniem obrazków z elementów według wzoru ,
- oburęczność , mylenie prawej i lewej ręki , nogi itp. ,

Dokładną diagnozę dysleksji wykonuje zespół specjalistów: psychologów i pedagogów na terenie Poradni Psychologiczno – Pedagogicznej najwcześniej od 10 roku życia dziecka. Poniżej 10 roku życia diagnozowane jest ryzyko dysleksji. Niezwykle istotne są wszystkie informacje, które może przekazać rodzic na podstawie obserwacji funkcjonowania swojego dziecka w domu i w szkole lub przedszkolu.

 

4. Jakich sygnałów nie wolno rodzicom zlekceważyć?
Do symptomów specyficznych trudności w czytaniu u uczniów klas młodszych należy zaliczyć :,
- częste błędy w czytaniu : pomijanie wyrazów lub ich dodawanie , zniekształcanie wyrazów , częste gubienie miejsca , w którym dziecko czyta ,
- częściowe lub całkowite nie rozumienie treści czytanego tekstu ,
- pomijanie linii w tekście lub wielokrotne czytanie tej samej ,
- wadliwe odczytywanie – przekręcanie , przestawianie wyrazów , opuszczanie końcówek wyrazów , zgadywanie , wymyślanie wyrazów ,

- niski poziom graficzny i estetyczny prac pisemnych ,
- utrzymywanie się trudności z różnicowaniem liter : b- p , p- g , n –u , m –w ,
- wadliwe odzwierciedlanie liter asymetrycznych : p –g , d –b , w –m , n –u , b –p , d –g ,
- dodawanie i opuszczanie liter i sylab przy przepisywaniu ,
- błędy w pisaniu ortograficznym ( słaba pamięć wzrokowa zapamiętywanie prawidłowego obrazu graficznego) ,

 

5. Terapia pedagogiczna.
Uczniów ze specyficznymi trudnościami w uczeniu się, którzy nie mogą sprostać wymaganiom programowym obowiązującym w danej klasie, określa się mianem dzieci o specjalnych potrzebach edukacyjnych. Potrzebują one pomocy pedagogicznej w formie specjalnie opracowanych programów nauczania dostosowanych do ich możliwości i ograniczeń oraz dodatkowej pomocy w postaci zajęć korekcyjno – kompensacyjnych.
Terapia pedagogiczna jest działaniem wspierającym pomyślny rozwój dziecka, ma na celu stymulację rozwoju, kompensację niedoborów rozwojowych, korektę zaburzeń oraz wyrównywanie braków dydaktycznych. Nieodzownym warunkiem efektywnego funkcjonowania zajęć korekcyjno – kompensacyjnych jest opracowanie dla każdego dziecka programu terapii, opartego na wiedzy o jego indywidualnych możliwościach i potrzebach oraz znajomości wymagań stawianych przez szkołę uczniowi na określonym etapie edukacyjnym. Ramowy program postępowania korekcyjno – kompensacyjnego powinien uwzględniać ćwiczenia na materiale nieliterowym i materiale literowym. Materiał nieliterowy to różnorodne ćwiczenia realizowane najczęściej w formie zabaw i gier z wykorzystaniem różnorodnych pomocy terapeutycznych. Materiał literowy to zestaw metodycznie opracowanych ćwiczeń w czytaniu i pisaniu. Zestaw uwzględnia opracowanie wszystkich liter alfabetu. Kolejność wprowadzanych do ćwiczeń wyrazów jest zgodna z ich budową sylabową.
Bibliografia
Bogdanowicz M.: O dysleksji. Linea, Lublin 1994.

Bogdanowicz M.: Integracja percepcyjno –motoryczna –teoria -diagnoza-terapia. CMPP-P MEN, Warszawa 1997.
Czajkowska I,Herda K.: Zajęcia korekcyjno-kompensacyjne w szkole. WSiP, Warszawa 1996

Skibińska H.: Praca korekcyjno-kompensacyjna z dziećmi z trudnościami w czytaniu i pisaniu. WSP, Bydgoszcz 1996.
Spionek H.: Zaburzenia rozwoju uczniów a niepowodzenia szkolne. PWN, Warszawa 1973.

Trzeciak G.: Trudności w czytaniu i pisaniu spowodowane zaburzeniami percepcyjnymi oraz ich przezwyciężanie, Warszawa 1986
Zakrzewski B.: Reedukacja dzieci z trudnościami w czytaniu i pisa niu. WSiP, Warszawa 1976,